Trong những năm gần đây, chơi ngoài trời đang dần được nhìn nhận như một yếu tố quan trọng trong quá trình nuôi dạy trẻ. Không chỉ mang lại niềm vui đơn thuần, các hoạt động ngoài trời còn góp phần thúc đẩy sự phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, cảm xúc và kỹ năng xã hội cho trẻ nhỏ. Nhiều nghiên cứu khoa học và ý kiến từ các chuyên gia giáo dục trên thế giới đã chỉ ra rằng việc cho trẻ tiếp xúc thường xuyên với thiên nhiên là nền tảng quan trọng để trẻ lớn lên khỏe mạnh và cân bằng.
1. Vì sao chơi ngoài trời quan trọng đối với sự phát triển của trẻ?
1.1. Trẻ cần thiên nhiên để phát triển não bộ và giác quan
Richard Louv nhà báo Mỹ, đồng sáng lập Mạng lưới Trẻ em và Thiên nhiên là người đầu tiên đưa ra khái niệm “Rối loạn thiếu hụt thiên nhiên”. Theo ông, việc trẻ em ngày càng ít tiếp xúc với môi trường tự nhiên có thể làm suy giảm khả năng sử dụng các giác quan, giảm khả năng tập trung, đồng thời làm gia tăng nguy cơ béo phì và các vấn đề về sức khỏe thể chất lẫn cảm xúc.
Khi chơi ngoài trời, trẻ được vận động, quan sát, lắng nghe âm thanh của thiên nhiên, chạm vào đất, cỏ, cây cối và trải nghiệm thế giới bằng nhiều giác quan khác nhau. Những kích thích đa dạng này giúp não bộ của trẻ phát triển linh hoạt hơn, tăng khả năng tiếp nhận thông tin và hình thành nền tảng tư duy vững chắc ngay từ sớm.
Angela Hanscom nhà trị liệu nhi khoa và là người sáng lập chương trình giáo dục dựa vào thiên nhiên TimberNook cũng khẳng định rằng trẻ cần được thử thách thông qua vận động và các trải nghiệm giác quan để phát triển não bộ một cách toàn diện. Theo bà, vai trò của người lớn không phải là kiểm soát mọi hoạt động của trẻ, mà là tạo điều kiện về thời gian, không gian và cơ hội để trẻ tự do khám phá và học hỏi.
1.2. Không gian xanh giúp trẻ giảm căng thẳng và tăng vận động
Một nghiên cứu được trình bày tại Hội nghị và Triển lãm Nhi khoa Quốc gia tại Chicago (Mỹ) cho thấy học sinh được học tập và vui chơi trong môi trường có nhiều không gian xanh có mức độ căng thẳng thấp hơn, đồng thời mức độ hoạt động thể chất cũng tăng lên đáng kể. Điều này chứng minh rằng việc tiếp xúc với thiên nhiên không chỉ mang lại lợi ích ngắn hạn mà còn góp phần quyết định đến sự phát triển khỏe mạnh lâu dài của trẻ.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy trẻ em đang dành quá nhiều thời gian cho thiết bị điện tử, lịch học dày đặc và ít có cơ hội vui chơi ngoài trời. Đây chính là thách thức lớn đối với các bậc phụ huynh trong việc cân bằng giữa học tập, công nghệ và nhu cầu phát triển tự nhiên của trẻ.
2. Chơi ngoài trời giúp trẻ hoàn thiện kỹ năng xã hội và tư duy hiện đại
2.1. Phát triển kỹ năng xã hội thông qua tương tác tự nhiên
Khi chơi ngoài trời, đặc biệt là tại công viên hoặc sân chơi công cộng, trẻ buộc phải tương tác với những trẻ khác. Trẻ học cách chờ đến lượt, học cách lên tiếng khi bị chen ngang, biết thương lượng và thỏa thuận vai trò trong các trò chơi chung. Đây là những kỹ năng xã hội quan trọng mà trẻ khó có thể học được nếu chỉ chơi trong không gian khép kín.
Những trẻ có cá tính mạnh sẽ dần học được cách nhượng bộ, hợp tác và cùng tồn tại một cách thân thiện. Việc tự do tưởng tượng và sáng tạo trò chơi ngoài trời, không có kịch bản sẵn hay ràng buộc, giúp trẻ phát triển khả năng giao tiếp, giải quyết xung đột và hình thành phong cách lãnh đạo lành mạnh.
2.2. Thúc đẩy 4 kỹ năng quan trọng của thế kỷ 21
Nền giáo dục hiện đại tập trung vào việc phát triển bốn kỹ năng cốt lõi gồm: tư duy phản biện, hợp tác, cộng tác và sáng tạo. Chơi ngoài trời chính là môi trường lý tưởng để trẻ thực hành và phát triển đồng thời cả bốn kỹ năng này.
Khi trẻ sử dụng những vật liệu tự nhiên như cành cây, lá, đá, que gỗ hay vũng nước để sáng tạo trò chơi, trí tưởng tượng của trẻ được kích hoạt mạnh mẽ. Trẻ tự đặt câu hỏi, tự tìm cách giải quyết vấn đề và cùng bạn bè xây dựng thế giới riêng của mình. Sự đa dạng của môi trường tự nhiên mang đến vô số khả năng chơi sáng tạo, từ đó nuôi dưỡng cả tư duy nhận thức lẫn cảm xúc của trẻ.
2.3. Phát triển “trí thông minh tự nhiên” và ý thức bảo vệ môi trường
Trí thông minh tự nhiên được hiểu là khả năng nhận thức, thấu hiểu và phản ứng tích cực với thiên nhiên. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và các vấn đề môi trường ngày càng nghiêm trọng, việc giúp trẻ hình thành sự gắn kết với thiên nhiên từ sớm là điều vô cùng cần thiết.
Khi thường xuyên chơi ngoài trời, trẻ học cách trân trọng môi trường sống, yêu thiên nhiên và có xu hướng đưa ra những lựa chọn thân thiện với môi trường trong tương lai. Đây chính là nền tảng quan trọng để hình thành một thế hệ có ý thức trách nhiệm với Trái đất.
Chơi ngoài trời không chỉ là một hoạt động giải trí, mà còn là “chìa khóa” giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, cảm xúc và kỹ năng xã hội. Như Richard Louv từng nhấn mạnh, trẻ em cần được bổ sung nhiều “Vitamin T” vitamin từ thiên nhiên để lớn lên khỏe mạnh và cân bằng.
Bên cạnh việc tạo điều kiện cho trẻ vui chơi, vận động ngoài trời, cha mẹ cũng cần chú ý đến việc bù nước và điện giải cho trẻ sau những giờ hoạt động. Nước bù điện giải ZOZO là giải pháp đồng hành giúp trẻ nhanh chóng phục hồi năng lượng, hỗ trợ cơ thể khỏe mạnh để tiếp tục khám phá và phát triển mỗi ngày.
